Pembedahan mata juling di Malaysia: tempoh menunggu dan apa nak tanya

Anak anda ada mata juling (strabismus), dan seseorang sudah menyebut perkataan "pembedahan". Soalan seterusnya bersifat praktikal. Siapa yang buat di sini? Berapa lama kena tunggu? Apa nak tanya?

Artikel ini menerangkan laluan yang biasa diambil keluarga di Malaysia, apa yang boleh dan tidak boleh dikatakan tentang masa menunggu, apa yang membentuk kos, dan senarai soalan untuk dibawa kepada pakar bedah. Ia tidak menyebut harga, dan tidak mengatakan satu laluan lebih baik daripada yang lain.

Bagaimana anak sampai ke pembedahan mata juling di Malaysia?

Dalam tiga langkah. Seseorang perasan mata anak terpesong, doktor memeriksa dan mengesahkan juling, kemudian pakar bedah mata memutuskan sama ada pembedahan langkah seterusnya yang sesuai. Pembedahan jarang menjadi langkah pertama.

Ramai keluarga bermula di klinik kesihatan atau dengan doktor GP, yang menulis surat rujukan ke klinik mata hospital. Ada yang terus berjumpa pakar mata swasta. Artikel kami tentang meminta rujukan dalam sistem awam menerangkan surat itu, dan hari anda mengetahuinya menerangkan temu janji pertama.

Sebelum pembedahan ditempah, doktor mata menyemak sama ada anak perlu cermin mata dan sama ada mata yang lemah sudah menjadi mata malas (amblyopia). Cermin mata, dan kadangkala tampalan, selalunya dimulakan dahulu. Pembedahan mengendurkan atau mengetatkan otot yang menggerakkan mata, lalu mengubah kedudukan mata. Ia tidak menggantikan cermin mata atau tampalan jika masih diperlukan.

Siapa yang melakukan pembedahan juling untuk kanak-kanak, dan di mana?

Pakar oftalmologi, iaitu doktor mata yang juga pakar bedah. Kanak-kanak biasanya dibius penuh, dan pembedahan biasanya pembedahan hari yang sama tanpa bermalam, di hospital atau pusat pembedahan, menurut American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS).

Di Malaysia ada dua laluan utama. Satu ialah laluan awam, melalui hospital Kementerian Kesihatan. Hospital Kuala Lumpur menyatakan ia pusat rujukan utama untuk semua penyakit mata di seluruh negara, dan menyenaraikan oftalmologi pediatrik, yang ditakrifkan sebagai tumpuan kepada penyakit mata kanak-kanak, perkembangan penglihatan dan strabismus, dengan mata malas dan juling antara keadaan yang dirawat kliniknya. Jabatan oftalmologi Hospital Selayang juga menyenaraikan oftalmologi pediatrik dan strabismus antara perkhidmatannya. Itu dua contoh yang dibaca daripada laman masing-masing, bukan senarai lengkap, dan hospital lain mungkin menawarkan perkhidmatan yang sama.

Laluan satu lagi ialah penjagaan swasta atau universiti. Halaman ini tidak menamakan mana-mana pusat. Yang penting sama untuk kedua-duanya: tanya sama ada pakar bedah kerap membedah juling kanak-kanak, dan sama ada hospital ada pasukan bius yang biasa dengan kanak-kanak. Kalau mahu faham jenis doktor mata dahulu, lihat apa itu pakar oftalmologi pediatrik.

Berapa lama menunggu pembedahan mata juling di Malaysia?

Tiada masa menunggu yang diterbitkan untuk pembedahan juling di Malaysia ditemui untuk artikel ini, dan sebarang satu angka hanyalah andaian. Jawapan jujurnya, ia bergantung pada hospital dan tahap segera kes anak anda, jadi orang yang patut ditanya ialah klinik yang memeriksa anak anda.

Yang boleh dirujuk ialah gambaran lebih luas. Dalam jawapan bertulis kepada Parlimen pada Julai 2025, yang dilaporkan The Star, Menteri Kesihatan berkata hampir 15,000 pesakit menunggu pembedahan elektif di hospital kerajaan. Elektif bermaksud dirancang, bukan kecemasan. Angka itu merangkumi beberapa bidang, dan pecahan yang dilaporkan menyebut katarak, batu karang dan pembedahan jantung dan dada, bukan juling. Beliau juga berkata pembedahan kecemasan dilakukan segera. Jawapan itu tidak menyatakan berapa lama kanak-kanak juling menunggu, jadi jangan menganggapnya begitu.

Yang boleh anda buat ialah tanya tiga soalan mudah semasa temu janji. Adakah anak saya sudah dalam senarai pembedahan? Berapa anggaran masanya, dan siapa akan menghubungi kami? Apa yang patut kami buat kalau mata berubah sebelum itu? Tanya juga sama ada tarikh cuti sekolah boleh, kerana pembedahan yang dirancang dan pemulihannya lebih mudah muat dalam cuti. Minggu-minggu pertama di rumah biasanya lebih tenang bila sekolah tidak memanggil.

Menunggu bukan bermakna tidak buat apa-apa. Terus pakai cermin mata dan terus tampal kalau sudah disyorkan. Dan kalau juling muncul tiba-tiba pada anak yang tidak pernah juling, jangan tunggu senarai: juling mengejut adalah segera. Garis panduan American Academy of Ophthalmology menyatakan esotropia yang diperoleh, iaitu juling ke dalam yang bermula selepas bayi, patut dinilai dan dirawat dengan segera.

Apa yang menentukan kos pembedahan mata juling, dan apa patut ditanya?

Kos terdiri daripada beberapa bahagian, bukan satu. Minta setiap bahagian secara bertulis sebelum anda membuat keputusan. Tiada angka diberikan di sini, kerana ia berbeza mengikut hospital dan berubah dari semasa ke semasa.

Bahagiannya ialah fi pakar bedah, caj hospital atau pusat pembedahan hari, bius, ubat, dan lawatan susulan. Penyedia mungkin menawarkan satu pakej. Tanya apa yang termasuk dalam pakej dan apa yang tidak, contohnya pembedahan kali kedua atau bermalam yang tidak dirancang.

Hospital Kementerian Kesihatan menerbitkan jadual caj untuk warganegara di laman web masing-masing, dan ia berbeza mengikut perkhidmatan seperti lawatan klinik pakar dan rawatan hari. Minta jadual semasa di kaunter hospital, jangan bergantung pada angka yang anda nampak dalam talian. Kalau ada insurans, tanya syarikat insurans sama ada pembedahan perlukan kelulusan awal sebelum tarikh ditempah.

Apa patut ditanya kepada pakar bedah sebelum pembedahan juling?

Tanya apa tujuan pembedahan, berapa besar kemungkinan pembedahan tambahan diperlukan, dan bagaimana pemulihannya. Konsultasi yang baik membuat anda boleh menerangkan rancangan itu kepada nenek anak dalam dua ayat.

• Jenis juling apa ini, dan kenapa pembedahan disyorkan sekarang, bukan kemudian?
• Apa matlamatnya: mata lebih lurus, kedua-dua mata bekerja bersama dengan lebih baik, atau kedua-duanya?
• Adakah cermin mata atau tampalan diteruskan sebelum dan selepas?
• Adakah lebih daripada satu pembedahan mungkin diperlukan, dan apa maksudnya?
• Siapa yang memberi bius, dan adakah anak saya boleh pulang hari yang sama?
• Bila anak boleh kembali ke sekolah, berenang dan menggunakan skrin?
• Apa lawatan susulan yang dirancang, dan siapa nak dihubungi kalau mata nampak tak kena selepas itu?
• Apa yang termasuk dalam anggaran bertulis, dan apa yang tidak?

Untuk membayangkan harinya, baca apa yang berlaku pada hari pembedahan. Bawa senarai soalan bertulis; senang lupa bila anak tak duduk diam di riba.

Adakah pembedahan satu-satunya pilihan, dan boleh juling datang balik?

Tidak, pembedahan bukan satu-satunya pilihan, dan ya, juling boleh kembali atau memerlukan pembedahan kali kedua. Yang mana berlaku pada anak anda bergantung pada jenis juling, dan pakar bedah ialah orang yang tepat untuk menjawab.

Sesetengah juling diperhatikan sahaja, bukan dibedah. Garis panduan American Academy of Ophthalmology menyatakan kanak-kanak kecil dengan eksotropia berselang (mata yang terpesong keluar sesekali) dan kawalan yang baik boleh dipantau tanpa pembedahan, dan menyenaraikan perkembangan kepada juling tetap, penglihatan kedalaman yang berkurang atau kesan pada interaksi sosial antara sebab untuk membedah. Artikel kami tentang juling yang datang dan pergi menerangkannya dengan lebih lanjut.

American Academy of Ophthalmology juga menyatakan lebih daripada satu pembedahan mungkin diperlukan untuk merawat strabismus, dan garis panduannya mengesyorkan ujian cermin mata diulang bila juling ke dalam kembali selepas pembedahan. Tiada peratusan diberikan di sini, kerana kadar bergantung pada jenis juling dan tiada angka yang milik mana-mana doktor. Tanya pakar bedah apa yang dijangka untuk jenis juling anak anda.

Bolehkah orang dewasa menjalani pembedahan mata juling juga?

Boleh. Orang dewasa boleh menjalani pembedahan juling, dan American Academy of Ophthalmology menyatakan tidak pernah terlambat untuk merawat strabismus. Orang dewasa mungkin diberi bius penuh atau, dalam sesetengah kes, sedasi dengan bius tempatan, menurut AAPOS.

Ini lebih kerap berlaku dalam keluarga daripada yang disangka. Ibu atau ayah mungkin juling sejak kecil, atau datuk dan nenek mungkin mengalami mata terpesong kemudian. Orang dewasa yang mengalami juling selalunya nampak bayang dua. Cermin mata prisma, senaman otot mata untuk masalah tertentu dan suntikan toksin botulinum ialah pilihan lain selain pembedahan.

Kalau ada orang dewasa dalam keluarga menanyakan soalan yang sama, laluannya serupa: pemeriksaan dahulu, kemudian perbincangan pilihan. Artikel kami tentang pemeriksaan mata untuk seluruh keluarga ialah permulaan yang baik.

Soalan lazim

Rujukan

1. AAPOS: Strabismus surgery · aapos.org
2. American Academy of Ophthalmology: Esotropia and Exotropia Preferred Practice Pattern 2022 · www.aao.org
3. American Academy of Ophthalmology: What is adult strabismus? · www.aao.org
4. Hospital Kuala Lumpur: Ophthalmology department · hkl.moh.gov.my
5. JKN Selangor: Hospital Selayang ophthalmology department · jknselangor.moh.gov.my
6. The Star: Almost 15,000 on government hospital waiting list for elective surgery (23 July 2025) · www.thestar.com.my
7. Ministry of Health hospital fee schedule for citizens (example page, updated 12 November 2024) · hkl.moh.gov.my

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.