Pembedahan pembetulan penglihatan pada kanak-kanak: kes jarang yang dibuat, dan kenapa cermin mata biasanya menang
Anak benci cermin mata, ibu bapa pula baca tentang LASIK: inilah sebab pembedahan bukan jawapan biasa, kes jarang yang dipertimbangkan pakar, risikonya dan apa yang membantu.
- FDA menyatakan tiada laser diluluskan untuk LASIK pada mereka yang berumur bawah 18 tahun. Laser tidak ditawarkan kepada kanak-kanak atas permintaan.
- Mata kanak-kanak masih membesar, jadi power cermin mata terus bergerak, dan pembedahan tidak dapat mengikut power yang masih berubah.
- Petunjuk utama dalam kajian pediatrik ialah ambliopia anisometropik dan ametropia tinggi pada kedua-dua mata, apabila cermin mata dan kanta sentuh telah gagal, contohnya pada kanak-kanak yang tidak dapat memakainya.
- Kajian pada kanak-kanak terpilih melaporkan penglihatan dan persepsi kedalaman yang lebih baik bagi sebahagian, dan juga jerebu kornea, regresi dan risiko lain. Ulasan menyatakan percubaan masih diperlukan, jadi tiada janji untuk mana-mana kanak-kanak.
- Kanak-kanak yang tidak suka cermin mata bukan calon pembedahan. Pemasangan, pilihan bingkai, preskripsi terkini, kanta sentuh jika sesuai dan semakan awal mata malas yang membantu.
Anak benci cermin mata, ibu bapa pula sudah baca tentang LASIK di internet: soalan "boleh tak anak saya buat laser saja?" memang munasabah ditaip pada tengah malam. Bagi hampir semua kanak-kanak, jawapannya tidak. Saya ingin terangkan sebabnya dengan baik, dan apa yang membantu sebaliknya.
Bolehkah kanak-kanak buat LASIK atau pembedahan laser mata?
Tidak, bukan secara biasa. Pentadbiran Makanan dan Ubat Amerika Syarikat (FDA) menyatakan: "Currently, no lasers are approved for LASIK on persons under the age of 18." (Pada masa ini tiada laser diluluskan untuk LASIK pada mereka yang berumur bawah 18 tahun.) Pembetulan penglihatan dengan laser ialah pilihan orang dewasa demi keselesaan, dan untuk kanak-kanak ia tidak ditawarkan atas permintaan. Pengecualian yang jarang berlaku adalah atas sebab perubatan, diputuskan oleh pakar, dan diterangkan di bawah. Untuk peraturan umur remaja dan sebab power mesti berhenti berubah, baca bila remaja boleh menjalani pembedahan laser mata.
Kenapa laser tidak dibuat pada kanak-kanak seperti orang dewasa?
Kerana mata kanak-kanak masih membesar dan power cermin matanya masih bergerak. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS) menyatakan bahawa bagi rabun jauh (short-sighted), pembedahan laser "might be an option once the eyes stop growing" (mungkin satu pilihan apabila mata sudah berhenti membesar). Pembedahan membentuk semula bahagian hadapan mata mengikut power yang diukur pada hari itu. Jika mata terus membesar, power beralih dan bentuk baharu itu tidak lagi sepadan.
Ada sebab kedua yang lebih praktikal. Laser memerlukan orang yang dapat duduk diam dan memandang satu cahaya semasa ukuran dibuat, serta mengikut penjagaan selepas pembedahan dengan teliti. Kanak-kanak kecil selalunya sukar berbuat demikian, dan kesukaran yang sama menyukarkan pemeriksaan sebelum pembedahan. Pakar bedah dewasa meminta rekod yang stabil selama berbulan-bulan atau bertahun-tahun. Kanak-kanak jarang ada rekod itu.
Langkah yang boleh diambil: jika anak berumur bawah 18 tahun, ketepikan soalan ini dan tanya doktor mata apa yang sedang berlaku pada power anak dan bagaimana menjaganya. Berapa kerap kanak-kanak perlu cermin mata baharu menerangkan kenapa power terus berubah.
Bilakah pembedahan pembetulan penglihatan dibuat pada kanak-kanak?
Jarang, dan atas sebab perubatan, bukan kerana rupa atau keselesaan. Satu ulasan dalam Review of Ophthalmology menyatakan: "The main indications for refractive surgery in the pediatric population are anisometropic amblyopia and bilateral high ametropia." (Petunjuk utama pembedahan pembetulan penglihatan pada kanak-kanak ialah ambliopia anisometropik dan ametropia tinggi pada kedua-dua mata.) Dalam bahasa mudah: mata malas (lazy eye, atau ambliopia) yang disebabkan perbezaan power yang besar antara dua mata, atau power yang sangat tinggi pada kedua-duanya.
Walaupun begitu, ia hanya dipertimbangkan apabila rawatan biasa telah gagal, contohnya pada kanak-kanak yang tidak dapat memakai cermin mata atau kanta sentuh. Ulasan yang sama menyatakan: "When conservative methods such as glasses and contact lenses fail, surgical correction of refractive error is the most reasonable solution." (Apabila kaedah biasa seperti cermin mata dan kanta sentuh gagal, pembetulan pembedahan ialah penyelesaian yang paling munasabah.) Satu makalah oleh Dr Paysse, pakar oftalmologi kanak-kanak, mencatat bahawa cermin mata dan kanta sentuh selalunya tidak berkesan pada kanak-kanak dengan anisometropia teruk atau ametropia dua mata, "especially those with neuropsychological disorders" (terutama mereka yang mempunyai gangguan neuropsikologi). Inilah kanak-kanak yang cermin matanya ditanggalkan setiap kali, walau sabar mana pun keluarga mencuba.
Kumpulan ini kecil. Kanak-kanak yang sekadar tidak suka cermin mata tidak termasuk di dalamnya, dan tiada siapa patut rasa gagal kerana bertanya. Mata juling dan mata malas pada kanak-kanak: panduan ibu bapa menerangkan bagaimana mata malas dirawat dahulu.
Pembedahan apa yang telah digunakan pada kanak-kanak ini, dan apa yang dilaporkan kajian?
Bengkel Journal of AAPOS 2012 (Paysse, Tychsen dan Stahl) menyatakan pembedahan pembetulan penglihatan "has now been used successfully to treat severe anisometropia and isoametropia associated with amblyopia in children who cannot wear standard spectacles or contact lenses" (kini telah digunakan dengan jayanya untuk merawat anisometropia dan isoametropia yang teruk berkaitan ambliopia pada kanak-kanak yang tidak dapat memakai cermin mata atau kanta sentuh biasa). Ia menyenaraikan rawatan laser pada permukaan dan lapisan kornea (PRK, LASEK dan LASIK), dan di dalam mata, pertukaran kanta (refractive lens exchange) dan kanta fakik (kanta yang diletakkan di hadapan kanta semula jadi). Teknik di dalam mata disifatkan sebagai "still being investigated in children" (masih dikaji pada kanak-kanak).
Laporan jangka panjang yang paling dikenali ialah kajian PRK pada sebelas kanak-kanak berumur 2 hingga 11 tahun dengan ambliopia yang tidak mematuhi cermin mata, kanta sentuh atau penutup mata. Pada susulan terakhir, purata sekitar 31 bulan, lima daripada tujuh kanak-kanak yang dapat diuji mendapat penglihatan tanpa cermin mata yang lebih baik sekurang-kurangnya dua baris, dan empat daripada tujuh mendapat penglihatan berpembetulan yang lebih baik sekurang-kurangnya dua baris. Lima daripada sembilan menunjukkan persepsi kedalaman (stereoacuity) yang lebih baik. Jerebu pada kornea kekal diabaikan. Makalah yang sama melaporkan bahawa tidak setiap mata mencapai sasaran, dan sebahagian power kembali.
Artikel Review of Ophthalmology mengumpulkan angka lain: dalam satu kumpulan kanak-kanak yang dirawat untuk ambliopia anisometropik, 49 peratus mempunyai stereopsis yang boleh diukur selepas pembedahan berbanding 18 peratus sebelumnya, dan penglihatan tanpa pembetulan serta dengan pembetulan bertambah baik sekurang-kurangnya dua baris pada dua pertiga daripada mereka. Ia juga melaporkan regresi miopia sebanyak -0.15 D setahun dalam satu kajian dan -0.43 D setahun dalam kajian lain. Ini kajian kecil ke atas kanak-kanak terpilih. Satu ulasan 2007 merumuskan bahawa "randomized clinical trials are needed to fully establish safety and efficacy" (percubaan klinikal rawak diperlukan untuk mengesahkan sepenuhnya keselamatan dan keberkesanan). Tiada apa di sini ialah janji untuk mana-mana kanak-kanak.
Apakah risikonya?
Risikonya nyata, dan itulah sebab kaedah ini kekal sebagai pilihan terakhir. Artikel Review of Ophthalmology menyatakan: "The primary risk after surface ablation in children is the development of corneal haze and ectasia." (Risiko utama selepas rawatan laser permukaan pada kanak-kanak ialah jerebu kornea dan ektasia.) Ibu bapa perlu memahami risiko keratokonus, tambahnya, dan bagi pembedahan kanta, risikonya termasuk kehilangan sel endotelium, kanta berubah kedudukan, penyebaran pigmen dan katarak. Ia juga mencatat kesukaran pada pesakit kecil: di bawah bius am, mata boleh berputar sedikit, menyukarkan rawatan astigmatisme disusun dengan tepat.
Power juga boleh kembali sedikit demi sedikit, dipanggil regresi, apabila mata terus membesar. Anak mungkin perlu memakai cermin mata semula, dan sebahagian mungkin perlu mengulang prosedur. Itulah sebabnya keputusan menimbang mata malas yang tidak dapat dirawat dengan cermin mata terhadap risiko-risiko ini.
Siapa yang memutuskan, dan apa yang berlaku jika ia dipertimbangkan?
Pakar oftalmologi kanak-kanak dan pakar bedah pembetulan penglihatan yang merawat kanak-kanak memutuskan bersama, selepas cermin mata, kanta sentuh dan rawatan ambliopia dicuba dengan betul. Pembedahan pada kanak-kanak kecil dibuat di bawah bius am, dan anak disusuli untuk tempoh yang lama selepas itu, kerana mata masih berubah. Ibu bapa memberi persetujuan hanya selepas perbincangan penuh tentang manfaat, risiko dan kemungkinan cermin mata masih diperlukan.
Di Malaysia, ini keputusan pakar di pusat yang menjalankan kerja ini, bukan pakej yang ditawarkan di pusat laser. Tanya sama ada doktor itu pakar berdaftar: anda boleh menyemak Daftar Pakar Kebangsaan (National Specialist Register). Mencari pakar mata kanak-kanak di KL dan Selangor menerangkan caranya. Bagi anak dengan autisme atau ADHD yang sukar memakai cermin mata, baca dahulu pemeriksaan mata untuk kanak-kanak dengan autisme atau ADHD.
Pilihan laser dan kanta lain untuk orang dewasa dibincangkan dalam LASIK, SMILE atau PRK: apa yang dibuat oleh setiap laser dan kanta ICL untuk power yang tinggi.
Kenapa cermin mata biasanya lebih baik?
Ia berkesan, boleh ditanggalkan, dan boleh ditukar apabila mata membesar. AAPOS menyatakan bagi rabun jauh, "glasses with minus power are the most common treatment" (cermin mata berkuasa minus ialah rawatan paling biasa), dengan kanta sentuh "if the child is old enough to care for them" (jika anak cukup besar untuk menjaganya). Cermin mata boleh ditanggalkan dan ditukar, tidak seperti pembedahan, dan preskripsi boleh dikemas kini pada setiap lawatan. Untuk rabun jauh, ada juga kawalan miopia (myopia control) yang cuba memperlahankan pertumbuhan mata: baca memperlahankan miopia: ubat titis, kanta dan angka yang jujur.
Ambliopia juga ada rawatan sendiri. Cermin mata sahaja selalunya memperbaiki mata malas, dengan penutup mata atau ubat titis ditambah jika perlu, dan semakin awal anak diperiksa, semakin baik peluangnya.
Anak 10 tahun saya benci cermin mata. Apa yang membantu?
Pertama, kanak-kanak 10 tahun yang benci cermin mata bukan calon pembedahan. Jawapannya ialah mencari apa yang menghalang. Selalunya ia pemasangan bingkai, kanta yang calar atau sudah lama, atau anak yang diusik di sekolah. Minta doktor mata semak pemasangan dan power, biar anak memilih bingkainya, dan minta kedai cermin mata melaraskan pad hidung dan kaki cermin mata. Anak saya perlu cermin mata memberi pelan pertama.
Jika anak cukup besar, kanta sentuh untuk kanak-kanak dan remaja mungkin satu pilihan, dengan kebersihan yang ketat dan persetujuan doktor. Jika cermin mata masih ditolak selepas usaha sebenar, beritahu doktor mata, kerana mata malas tidak boleh dibiarkan tanpa rawatan sementara menunggu. Sebutkannya awal, bukan apabila power sudah berganda.
- Anak kerap menanggalkan cermin mata, atau mengecilkan mata, mencondongkan kepala atau duduk sangat dekat dengan skrin walaupun memakai cermin mata.
- Anak berkata gambar kabur dengan cermin mata, atau mengadu sakit kepala selepas membaca.
- Satu mata menjuling ke dalam atau ke luar, atau anak menutup atau mengelak menggunakan sebelah mata.
- Penutup mata atau ubat titis untuk mata malas ditolak atau tidak dibuat, atau pemeriksaan terakhir lebih setahun lalu.
- Cermin mata calar, bengkok atau sudah tidak muat, atau power belum disemak sejak anak melonjak tinggi.
Soalan lazim
Bolehkah kanak-kanak buat LASIK?
Ada tak pembedahan laser untuk anak 10 tahun yang benci cermin mata?
Bilakah pembedahan pembetulan penglihatan dibuat pada kanak-kanak?
Pembedahan apa yang telah digunakan pada kanak-kanak?
Apakah risiko pembedahan laser atau kanta pada kanak-kanak?
Adakah pembedahan menyembuhkan mata malas pada kanak-kanak?
Kenapa cermin mata biasanya lebih baik daripada pembedahan untuk kanak-kanak?
Siapa yang memutuskan sama ada kanak-kanak boleh buat pembedahan di Malaysia?
- US Food and Drug Administration · When is LASIK not for me? · www.fda.gov
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus · Refractive errors in children · aapos.org
- American Academy of Ophthalmology · LASIK: laser eye surgery · www.aao.org
- Review of Ophthalmology · Refractive surgery in pediatric patients (2018) · www.reviewofophthalmology.com
- Paysse EA, Tychsen L, Stahl E · Pediatric refractive surgery: corneal and intraocular techniques and beyond. J AAPOS 2012 (PubMed) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Paysse EA et al. · Long-term outcomes of photorefractive keratectomy for anisometropic amblyopia in children. Ophthalmology 2006 (PubMed) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Paysse EA · Refractive surgery in children: is it ready for prime time? Am Orthopt J 2007 (PubMed) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov