Kok badminton dan mata anak anda

Badminton sukan yang paling ramai kanak-kanak Malaysia main dulu. Gelanggang di tempat letak kereta, jaring merentasi koridor flat, perlawanan bergu di dewan komuniti pada hari Ahad. Ia juga, dengan cara yang buat ibu bapa terkejut sepenuhnya, sukan yang hantar kanak-kanak ke jabatan kecemasan mata rakan sekerja saya.

Sebabnya geometri, bukan kecuaian. Kok cukup kecil untuk masuk ke dalam soket mata, satu-satunya alat sukan begitu. Bola sepak, bola keranjang, malah bola tenis dihalang oleh tulang dahi dan pipi. Kok melepasi semua itu dan mendarat terus pada mata, laju, hujung gabus dulu.

Dia kena kok pada mata dan mata nampak okay. Perlukah kami tetap pergi?

Perlu, pada hari yang sama. Ini ayat paling penting dalam seluruh artikel ini, sebab mata yang nampak okay di tempat letak kereta itulah yang dibawa masuk tiga hari kemudian dengan masalah yang sebenarnya wujud sejak minit pertama. Kecederaan mata tertutup, iaitu dinding mata tak koyak, tepat jenis yang tersembunyi begini.

Apa yang tak nampak dari luar ialah apa yang hentakan buat di dalam mata: pendarahan di ruang depan, lebam pada retina, koyakan pada saluran salir, kanta yang tersasar dari kedudukannya. Anak pun tak boleh beritahu anda dengan yakin, sebab anak yang satu mata baik menampung untuk sebelah lagi akan kata dia nampak okay, dan dia memang percaya begitu. Seseorang perlu semak penglihatan setiap mata berasingan, ukur tekanan dalam mata dan tengok terus ke bahagian belakangnya.

Macam mana sesuatu yang seringan itu boleh buat kerosakan sebenar?

Sebab ia kecil, keras pada satu hujung, dan laju semasa sampai ke muka. Dalam satu kajian sistematik yang kumpul 378 kecederaan mata badminton daripada sembilan belas kajian merentasi dua belas negara, kok punca 85 peratus daripadanya, dan dinding mata kekal utuh pada 97 peratus. Dalam erti kata lain, hampir kesemuanya kecederaan akibat hentakan daripada kok itu sendiri.

Kajian yang sama jumpa apa yang buat ia lebih berkemungkinan: perlawanan bergu, kok berbanding raket, dan tiada perlindungan mata. Perlawanan bergu berbaloi difikirkan sejenak. Anak anda habiskan permainan dengan rakan di belakang atau sebelah, kedua-duanya perhatikan kok bukan satu sama lain, dan seorang daripada mereka pukul kuat pada sesuatu yang sebelah lagi tak nampak datang.

Rekod satu hospital Malaysia sendiri menceritakan kisah sama dari lebih dekat. Sepanjang lima belas tahun, jabatan mata itu rawat 23 pesakit untuk kecederaan mata badminton. Setiap satu kecederaan ialah kena kok. Kebanyakan datang daripada lawan di seberang jaring, sebilangan kecil daripada rakan bergu sendiri, dan satu daripada penonton yang tak main pun. Umur antara enam hingga lima puluh enam tahun, dan kecederaan tertumpu pada pemain berumur dua puluh tahun ke bawah. Itu senarai satu hospital sahaja, bukan gambaran seluruh negara, tapi corak dalamnya ialah corak yang saya kenal.

Ada darah di depan matanya. Adakah itu kecemasan?

Ya. Pergi sekarang, malam ini, bukan esok pagi. Apa yang anda lihat itu dipanggil hifema (hyphaema), darah bertakung antara tingkap jernih depan mata dengan iris yang berwarna. Dalam rekod hospital Malaysia itu, ia perkara paling biasa dijumpai selepas kena kok, dan ia kecederaan yang paling saya nak ibu bapa boleh kenal namanya.

Ia selalunya nampak tanpa sebarang alat: aras merah yang bertakung di bahagian bawah depan mata, kadang-kadang satu garis nipis, kadang-kadang memenuhi separuh. Ia selalunya datang bersama kesakitan, kekaburan dan cahaya yang menyakitkan. Ia bukan sama dengan tompok merah pada bahagian putih mata, yang biasa dan selalunya tak berbahaya. Darah dalam ruang depan mata perlukan doktor mata pada hari yang sama.

Apa saya patut buat dalam jam pertama selepas kena?

Sikit sahaja, dan itu memang sengaja. Naluri untuk betulkan sesuatu itu kuat, dan hampir setiap gerakan naluri itu buat kecederaan mata akibat hentakan lebih teruk.

• Jangan tekan mata itu, dan jangan gosok. Jangan biar anak anda gosok juga.
• Jangan masukkan apa-apa ke dalam mata. Tiada titisan, tiada air, tiada susu ibu, tiada herba.
• Kekalkan anak anda duduk tegak, kepala lebih tinggi daripada kaki, dan tenang, bukan menangis kuat.
• Jangan beri aspirin dan jangan beri ibuprofen. Kedua-duanya buat pendarahan dalam mata lebih teruk. Kalau tak pasti apa kandungan bungkusan di rumah, bawa bungkusan itu dan tanya di hospital, jangan agak sendiri.
• Pergi ke jabatan kecemasan mata, atau jabatan kecemasan hospital yang boleh panggil satu.

Kalau mata itu terluka, bukan kena hentakan, atau anda nampak sesuatu tersekat di dalamnya, peraturannya berbeza dan lebih ketat: tudung longgar sahaja, jangan sentuh apa-apa, dan pergi. Minit pertama selepas kecederaan bunga api atau colok huraikan perbezaan ini dengan lebih terperinci, dan perbezaan yang sama berlaku di sini.

Matanya nampak lebih baik selepas beberapa hari. Kenapa dia masih perlu temu janji susulan?

Sebab kecederaan yang ambil penglihatan kemudian ialah yang senyap. Bila sesuatu yang keras kena mata, cecair di dalamnya terhumban ke sisi dan boleh koyakkan saluran salir di tepi iris. Kerosakan itu tak sakit dan tak menunjukkan tanda. Bulan atau tahun kemudian, tekanan dalam mata boleh mula naik dan rosakkan saraf optik, iaitu glaukoma.

Ini bukan teori. Dalam audit Malaysia yang sama, kerosakan pada sudut salir dijumpai pada tujuh belas daripada dua puluh tiga mata yang cedera, sebahagiannya seawal seminggu selepas kecederaan. Tekanan purata pada mata-mata itu sudah naik semasa pesakit pertama kali datang. Darah di depan mata pun boleh sendiri sumbat salir dan tolak tekanan naik dalam hari-hari pertama, dan ia boleh berdarah semula semasa proses sembuh, sebab itu rehat dan tudung sebahagian daripada rawatan, bukan sekadar cadangan.

Jadi temu janji susulan itulah rawatannya. Anak yang dibenarkan pulang selepas kecederaan kok patut kembali untuk setiap pemeriksaan yang ditetapkan, dan patut semak tekanan mata dari semasa ke semasa selama bertahun-tahun, walaupun semuanya nampak dan terasa biasa.

Cermin mata biasa dia lindungi dia di gelanggang ke?

Tidak, dan dalam satu segi ia tambah risiko sendiri. Cermin mata biasa dibuat untuk pegang kanta di depan mata, bukan untuk hentikan hentakan. Dalam rekod Malaysia, hampir semua yang cedera tak pakai perlindungan mata langsung, dan satu siri kes lebih baru daripada pusat lain termasuk pemain yang matanya terpotong oleh cermin matanya sendiri yang pecah.

Yang lindungi ialah cermin mata sukan yang dibuat khas dengan kanta polikarbonat, jenis membalut yang dijual untuk sukan raket, dipakai di atas atau menggantikan cermin mata biasa. Kalau anak anda pakai cermin mata dan main badminton dengan kerap, itulah pasangan yang patut ditanya di kedai cermin mata, dan versi berpower pun ada. Ini hujah yang sama seperti topi keledar atas basikal: tiada siapa suka benda tambahan pada muka, dan tiada siapa menyesal selepas itu.

Satu kumpulan tak patut sekali-kali main tanpa perlindungan. Anak yang memang dah nampak kurang baik dengan sebelah mata, sama ada disebabkan mata malas (lazy eye) atau sebab lain, sedang lakukan semua penglihatannya dengan mata sebelah lagi. Untuk anak begitu, perlindungan mata semasa sukan raket bukan pilihan, dan lebih baik tahu kategori mana anak anda berada sebelum kejohanan seterusnya berbanding selepasnya.

Badminton terlalu berisiko untuk anak saya ke?

Tidak. Saya tak minta mana-mana keluarga berhenti main sukan ini, dan saya takkan kata begini kalau risiko tak boleh dikurangkan semurah ini. Dua perkara yang bukti tunjukkan, iaitu kok itu sendiri dan perlindungan mata yang tiada, kedua-duanya boleh diatasi, dan satu daripadanya bernilai lebih kurang harga pemegang raket yang baik.

Apa yang saya minta ialah badminton berhenti jadi sukan yang tiada siapa anggap berbahaya. Perlindungan mata untuk pemain tetap, terutamanya yang pakai cermin mata dan kanak-kanak. Peraturan dalam bergu supaya tiada siapa pukul secara membuta tuli. Dan perkara yang paling ubah keputusan, iaitu pergi pada hari yang sama mata kena, berbanding tunggu tengok macam mana keadaannya esok pagi. Bahaya biasa yang lain ada dalam kemalangan yang sampai ke klinik saya daripada rumah biasa, dan satu prinsip sama berlaku pada semuanya: tengkorak lindungi mata dengan baik daripada benda besar, dan buruk daripada benda kecil yang laju.

Soalan lazim

Rujukan

1. AAPOS · Hyphema · aapos.org
2. Badminton-related eye injuries: a systematic review, Injury Prevention 2023 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. Clinical audit on badminton-related ocular injuries in a tertiary hospital in Malaysia, Cureus 2022 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. Hazards of Malaysia's favorite sport: a case series of badminton-related ocular injuries at a single tertiary center, Cureus 2026 · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
5. American Academy of Ophthalmology · Eye injuries: first aid · www.aao.org

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.