Keselamatan & matahari

Laser pointer, gel blaster dan pistol mainan: kecederaan mata di sebalik hadiah

Laser, gel blaster dan pistol mainan senang diberi dan senang disalahguna. Apa kata laporan hospital, apa nak buat dalam minit pertama, dan tanda yang perlu periksa mata pada hari yang sama.

oleh Dr Chan Li Yen · MBBS, MOphth (UM), Fellowship in Paediatric Ophthalmology & Strabismus

Dr Chan Li Yen, Pakar Perunding Oftalmologi Kanak-Kanak, MMC 43128, NSR 132980 · Eagle Eye Centre Kuala Lumpur, Petaling Jaya

9 minit bacaan · 1,658 patah perkataan

Intipati

Laser pegang tangan boleh membakar makula, bahagian tengah retina, dan anak mungkin tak rasa apa-apa pada masa itu.
Dalam satu siri hospital UK, 67 peratus kanak-kanak yang cedera akibat laser tiada gejala semasa mula-mula dilihat, namun parut retina kekal dalam semua kes.
Apa-apa pancaran laser ke mata anak, walau sekejap, bermaksud pemeriksaan mata pada hari yang sama, walaupun anak kata mata okey.
Gel blaster dan pelet keras boleh menyebabkan pendarahan di depan mata. Jangan gosok, tekan atau cabut apa-apa yang tersekat, dan bawa untuk diperiksa.
Angka Malaysia yang diterbitkan untuk kecederaan ini terhad, jadi angka dalam rencana ini datang daripada hospital di negara lain.

Laser pointer atau senapang mainan nampak macam hadiah yang selamat. Sebahagiannya tidak. Kecederaannya jarang berlaku, tetapi kes yang dilaporkan dalam jurnal perubatan boleh mengubah cara seorang anak melihat seumur hidup, dan amaran pertamanya selalunya tiada langsung.

Rencana ini bukan untuk menakutkan anda daripada semua mainan. Ia senarai ringkas apa yang mencederakan mata anak, apa nak buat dalam minit pertama, dan tanda yang bermaksud anda perlu jumpa doktor mata hari ini. Angka Malaysia yang diterbitkan untuk kecederaan mata akibat laser atau gel blaster terhad, jadi semua di bawah datang daripada laporan hospital di negara lain, dan saya nyatakan yang mana.

Betulkah laser pointer boleh mencederakan mata anak?

Ya. Pancaran laser boleh membakar makula, bahagian tengah retina (lapisan peka cahaya di belakang mata) yang kita guna untuk membaca dan mengenal wajah. Kalau terbakar, ia boleh meninggalkan parut kekal dan satu tompok kabur atau gelap di tengah pandangan.

Beberapa pasukan hospital sudah melaporkannya pada kanak-kanak. Laporan dalam jurnal Pediatrics pada 2016 menerangkan empat budak lelaki berumur 9 hingga 16 tahun yang mencederakan makula satu atau kedua-dua mata kerana tersalah guna laser pointer. Mereka hilang penglihatan tengah, nampak tompok kosong di tengah, atau nampak garisan lurus jadi bengkok. Tiga daripadanya mungkin tidak pulih. Sebuah pusat mata universiti di Jerman menyemak 909,150 pesakit dari 2007 hingga 2020 dan jumpa lapan kanak-kanak yang cedera akibat laser pointer, berumur 6 hingga 16 tahun. Lima daripada lapan cedera pada 2019 dan 2020.

Ini angka kecil, dan kecederaan ini tidak biasa. Sebab ia patut diketahui ialah ia boleh dielakkan, dan ia tidak sakit bila berlaku.

Kenapa budak boleh tenung pancaran laser?

Sebab budak tidak berpaling seperti orang dewasa. Royal College of Surgeons of Edinburgh menyatakan kanak-kanak kurang cenderung berpaling daripada cahaya terang, dan bayi tidak boleh melindungi diri atau memberitahu ada sesuatu tak kena.

Kuasa laser pun penting. American Academy of Ophthalmology menyatakan bahawa melebihi lima milliwatt (ukuran kuasa laser), masa yang selamat untuk mata makin pendek, dan ia memberi amaran tentang label seperti "military grade" atau "burn". Satu tinjauan doktor mata di UK, diterbitkan dalam jurnal Eye pada 2018, mengira 159 kes kerosakan makula akibat laser: 80 peratus berumur bawah 20 tahun dan 85 peratus lelaki, dan penulisnya menyebut kanak-kanak yang bertindak melulu atau obsesif sebagai kumpulan yang perlu diawasi.

Apa tanda selepas laser kena mata, dan boleh tiada tanda langsung?

Boleh tiada langsung. Dalam satu siri hospital UK yang melibatkan sembilan kanak-kanak, 67 peratus tiada gejala semasa mula-mula dilihat, namun parut pada makula kekal dalam semua kes. Seorang kanak-kanak mengalami saluran darah baharu yang rapuh di bawah retina dan perlu suntikan, dan penulis memberi amaran komplikasi seperti ini boleh muncul bertahun kemudian.

Bila ada gejala, ia ialah tompok gelap atau kabur di tengah pandangan, garisan yang nampak bergelombang atau bengkok, bayang selepas yang tak hilang, warna nampak pudar pada satu mata, atau susah membaca yang sebelum ini tiada.

Jadi peraturannya berdasarkan apa yang berlaku, bukan rasa mata. Kalau pancaran laser terkena mata anak, walau sekejap dan walau anak kata tak apa-apa, aturkan pemeriksaan mata pada hari yang sama. College Edinburgh itu menyatakan rujukan ke oftalmologi pada hari yang sama sesuai kalau kerosakan makula disyaki. Imbasan retina (optical coherence tomography, atau OCT, gambar tanpa sakit lapisan di belakang mata) yang menunjukkan jawapannya.

Bagaimana pula gel blaster, pistol dart span dan pistol mainan?

Ia boleh menyebabkan lebam atau pecah di bahagian depan mata. Laporan kes 2019 dari sebuah hospital kanak-kanak di Queensland menerangkan dua kanak-kanak yang terkena butiran gel blaster (manik gel terhidrat). Kedua-duanya mengalami banyak darah di ruang depan mata, dipanggil hifema (hyphaema), yang perlu diperiksa segera. Penglihatan mereka pulih, tetapi laporan itu menyatakan kedua-duanya kekal berisiko komplikasi mata seumur hidup, dan berhujah gel blaster tidak patut dianggap mainan yang tidak berbahaya.

American Academy of Ophthalmology menyenaraikan mainan berpeluru antara yang perlu difikir dua kali, dan menamakan calar di depan mata (lelasan kornea) serta pendarahan di dalamnya sebagai kecederaan biasa, dengan retina tertanggal dan buta sebagai kesan yang lebih jarang dan lebih teruk. Halaman kecederaan kanak-kanak mereka menyatakan sembilan daripada sepuluh kecederaan mata kanak-kanak boleh dicegah, dan menasihatkan elakkan mainan atau permainan dengan dart, pelet atau serpihan yang terbang, serta mana-mana mainan yang menembak peluru, walaupun yang lembut.

Saya sudah bincang dart span secara ringkas bersama bahaya rumah lain dalam keselamatan mata di rumah. Tetapi dart span dari jarak dekat, pelet keras, dan butiran gel daripada blaster berkuasa tidak sama. Kalau keluarga anda main mana-mana satu, pakai pelindung mata sebelum tembakan pertama, untuk semua orang di padang.

Apa nak buat dalam minit pertama selepas mainan atau laser mencederakan mata?

Tenangkan anak, jauhkan tangannya daripada mata, dan bawa untuk diperiksa. Jangan gosok, jangan tekan dan jangan cuba keluarkan apa-apa yang tersekat dalam mata. Itulah keseluruhan pertolongan cemas untuk peluru, mengikut nasihat American Academy of Ophthalmology.

Untuk hentaman tumpul daripada pelet, bola atau dart, akademi itu menyatakan kompres sejuk kecil boleh kurangkan sakit dan bengkak, tanpa tekanan pada mata. Apa nak diperhati dalam minit pertama saya terangkan dalam anak terkena cucuk di mata. Kalau ada benda tajam yang menghiris atau menembusi mata, letak pelindung di atasnya (dasar cawan kertas yang ditampal pada tulang sekeliling mata boleh digunakan), jangan bilas dengan air, dan jangan cabut apa-apa yang tersekat.

Bahan kimia lain pula: bilas dahulu, serta-merta, seperti dalam enam puluh saat pertama percikan bahan kimia. Selepas hirisan atau tusukan, jangan beri aspirin, ibuprofen atau pil sejenis, kerana akademi itu menyatakan ia mencairkan darah dan boleh menambah pendarahan.

Bila perlu pergi hari ini, dan bila boleh tunggu?

Pergi hari ini, ke jabatan kecemasan mata atau tempat terdekat yang boleh memeriksa mata, untuk mana-mana satu ini: apa-apa pancaran laser ke mata; darah nampak di depan mata; anak mata tidak bulat atau saiznya lain daripada sebelah lagi; sakit yang berterusan; kelopak mata terhiris atau koyak; sebelah mata yang tak bergerak sama baik dengan sebelah lagi; sesuatu yang tersekat dalam mata; atau apa-apa kabur, tompok hilang, garisan bergelombang atau bayang selepas yang berlarutan. Akademi itu menambah bahawa anda mungkin tidak dapat tahu sama ada kecederaan itu serius.

Yang boleh tunggu ialah ketukan ringan tanpa mana-mana tanda di atas: anak mata bulat, penglihatan nampak biasa, tiada lebam dan sakit reda dalam beberapa minit. Walaupun begitu, perhatikan mata itu sehari dua lagi, kerana hentaman tumpul boleh nampak okey pada mulanya dan bertambah teruk kemudian, seperti yang saya terangkan dalam bulu tangkis dan mata anak anda.

Bagaimana kekalkan keseronokan tanpa risiko sebelum hadiah hujung tahun?

Pilih hadiah ikut label umur, jauhkan laser daripada rumah, dan pakai pelindung mata untuk mana-mana mainan yang menembak sesuatu. Akademi itu menyatakan semak label umur dan jauhkan mainan untuk kanak-kanak lebih besar daripada yang lebih kecil.

Untuk laser, nasihat College Edinburgh ialah buang laser daripada rumah yang ada kanak-kanak, dan jangan beli peranti tanpa tanda daripada penjual dalam talian yang tidak disahkan. American Academy of Ophthalmology, memetik pengawal selia AS, lebih tegas: jangan beli laser pointer untuk anak. Untuk blaster, sepasang goggle polikarbonat (plastik jernih yang kuat, digunakan dalam pelindung mata) dengan perlindungan sisi ialah peraturan yang patut untuk semua pemain, termasuk orang dewasa.

Saya tidak sahkan apa-apa peraturan Malaysia tentang penjualan laser pointer atau gel blaster, jadi saya tidak menyatakan satu pun. Kalau ragu sama ada sesuatu selamat diberi, tanya dahulu sebelum beli, dan kalau anak sudah terkena, jangan tunggu hujung minggu.

Pergi ke jabatan kecemasan mata hari ini kalau…

Pancaran laser terkena mata anak, walau berapa lama pun.
Ada tompok gelap, kabur atau hilang di tengah pandangan, garisan bergelombang, atau bayang selepas yang tak hilang.
Ada darah nampak di depan mata, atau anak mata tidak bulat atau saiznya lain daripada sebelah lagi.
Sakit berterusan, kelopak mata terhiris atau koyak, atau sebelah mata tak bergerak sama baik dengan sebelah lagi.
Ada benda tersekat atau menghiris mata. Letak pelindung, jangan bilas dan jangan cabut apa-apa.

Soalan lazim

Boleh ke laser pointer merosakkan mata anak secara kekal?

Boleh. Laporan hospital menerangkan parut pada makula, bahagian tengah retina, akibat laser pointer pengguna pada kanak-kanak. Sebuah pusat mata di Jerman mendapati kerosakan lapisan luar retina kekal pada lapan daripada sebelas mata yang terjejas pada susulan terakhir. Ia jarang berlaku, tetapi kekal bila berlaku.

Anak tenung laser sesaat dan kata mata okey. Perlu pergi juga?

Ya, pergi pada hari yang sama. Dalam satu siri UK, dua pertiga kanak-kanak yang cedera retina akibat laser tiada gejala semasa mula-mula dilihat, dan parut masih nampak pada imbasan. Royal College of Surgeons of Edinburgh menyatakan rujukan ke oftalmologi pada hari yang sama sesuai bila kerosakan makula disyaki.

Berapa kuat laser pointer dikira terlalu kuat?

Kuasa sebenar sukar diketahui kerana label sering hilang atau salah. American Academy of Ophthalmology menyatakan melebihi lima milliwatt masa pendedahan selamat menyusut, dan, memetik nasihat FDA AS, menyatakan jangan beli laser pointer untuk kanak-kanak. Ia juga beri amaran tentang label seperti military grade atau burn.

Gel blaster memang mainan tak berbahaya ke?

Tidak selalu. Laporan 2019 dari hospital kanak-kanak di Queensland menerangkan dua kanak-kanak terkena butiran gel blaster yang masing-masing mengalami banyak darah di depan mata. Penglihatan mereka pulih, tetapi kedua-duanya kekal berisiko komplikasi mata seumur hidup. Pelindung mata wajar untuk semua orang dalam permainan.

Apa nak buat dulu kalau anak terkena pelet atau dart mainan di mata?

Tenangkan anak dan jangan biar dia gosok atau tekan mata. Kompres sejuk kecil boleh dipegang dekat mata untuk kurangkan sakit, tanpa tekanan. Kemudian bawa mata diperiksa, terutama kalau ada darah, anak mata tak bulat, atau penglihatan berubah.

Perlu bilas mata dengan air lepas terkena?

Hanya untuk percikan bahan kimia atau kotoran yang longgar. Untuk hentaman pelet atau dart, atau apa-apa yang tajam, jangan bilas. Kalau mata terhiris atau tertembus, letak pelindung seperti dasar cawan kertas, dan jangan cabut apa-apa yang tersekat.

Adakah undang-undang Malaysia tentang laser pointer atau gel blaster jelas?

Saya tidak sahkan apa-apa peraturan Malaysia tentang jualan atau penggunaannya, jadi saya tak nyatakan satu pun. Yang benar di mana-mana: laser bukan mainan, blaster perlukan pelindung mata, dan anak yang terkena patut diperiksa.

Rujukan

Pediatrics 2016 · Retinal injury secondary to laser pointers in pediatric patients (Xu et al.) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
International Ophthalmology 2023 · Incidence and long-term outcome of laser pointer maculopathy in children (Farassat et al.) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Journal of Pediatric Ophthalmology & Strabismus 2023 · The danger of laser pointer-induced retinal damage in children: a UK case series and survey · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Eye 2018 · Retinal burns from laser pointers: a risk in children with behavioural problems (Linton et al.) · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Royal College of Surgeons of Edinburgh · Lasers aren't toys: preventing injuries and protecting children's eyes · www.rcsed.ac.uk
BMJ Case Reports 2019 · Ocular injuries from gel blasters: not just a harmless toy (Hayes and Dai) · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
American Academy of Ophthalmology · Holiday gift and toy safety checklist · www.aao.org
American Academy of Ophthalmology · Children's eye injuries, prevention and care · www.aao.org
American Academy of Ophthalmology · Recognizing and treating eye injuries · www.aao.org
American Academy of Ophthalmology · Is your laser pointer dangerous enough to cause eye injury? · www.aao.org

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.