Tanda amaran

Kumbang tomcat (semut charlie) dekat mata anak: apa nak buat

Seekor serangga kecil oren dan hitam hinggap dekat mata anak pada waktu malam, dan pagi esoknya ada jalur yang pedih. Apa itu kumbang tomcat, kenapa kulit bertindak balas sehari kemudian, apa nak buat dalam minit pertama, dan bila mata perlukan doktor.

oleh Dr Chan Li Yen · MBBS, MOphth (UM), Fellowship in Paediatric Ophthalmology & Strabismus

Dr Chan Li Yen, Pakar Perunding Oftalmologi Kanak-Kanak, MMC 43128, NSR 132980 · Eagle Eye Centre Kuala Lumpur, Petaling Jaya

9 minit bacaan · 1,697 patah perkataan

Intipati

Kumbang tomcat (semut charlie) ialah kumbang rove yang dipanggil Paederus. Ia tidak menggigit atau menyengat. Ruam datang bila ia dihancurkan atau tercalit pada kulit dan melepaskan toksin yang dipanggil paederin.
Kulit bertindak balas selepas kelewatan, biasanya dalam 24 hingga 48 jam, dengan jalur merah yang kemudian melepuh, jadi kaitan dengan serangga itu sering terlepas pandang.
Jangan hancurkannya di atas kulit. Sapu ia, kemudian basuh kulit dengan sabun dan air, dan basuh tangan.
Dekat mata, hentikan gosokan. Bilas perlahan-lahan dengan air bersih, dan jauhkan sabun, krim, ubat gigi dan ubat tradisional daripada mata.
Pergi pada hari yang sama jika mata sakit, bahagian putih mata merah, cahaya menyakitkan, penglihatan kabur, atau anak tidak mahu membuka mata.

Seekor serangga kecil oren dan hitam hinggap di muka anak ketika keluarga bersiap untuk tidur, atau merayap di atas bantal, dan tangan menepuknya. Kadang-kadang tiada apa yang berlaku. Kadang-kadang, pagi esoknya, ada jalur merah yang pedih di tepi mata.

Serangga itu biasanya kumbang tomcat, yang di Malaysia dipanggil semut charlie. Halaman ini menerangkan apa ia, kenapa kulit bertindak balas esok harinya, kenapa kawasan mata perlukan lebih perhatian, apa yang patut dibuat dalam minit pertama, dan tanda mana yang bermakna jumpa doktor pada hari yang sama.

Apa itu kumbang tomcat (semut charlie), dan adakah ia menggigit?

Ia kumbang rove daripada genus Paederus, bukan semut, dan ia tidak menggigit atau menyengat. Medical Journal of Malaysia menerangkan spesies yang biasa di sini, Paederus fuscipes, panjangnya 6.5 hingga 7 mm, dengan badan oren, kepala hitam dan sayap pendek biru kehitaman. Amaran The Star pada 2016 tentang kumbang ini menggunakan nama "Charlie ants".

Kertas jurnal yang sama menyatakan kumbang ini tertarik kepada cahaya, dan itulah cara ia sampai kepada orang pada waktu malam, serta ia hidup di paya, di tepi sungai dan di sawah padi. Kes dilaporkan di asrama berhampiran paya, sungai dan ladang kelapa sawit, dan kumbang lebih banyak pada musim hujan. Itu sesuai dengan rumah berhampiran sawah, paya atau rumput panjang, tetapi rumah pangsa dan asrama pun terjejas. Tindakan: kenali warnanya, supaya anda mengenalinya sebelum tangan sempat menepuk.

Kenapa kumbang di atas kulit boleh menyebabkan ruam seperti melecur esok harinya?

Kumbang itu membawa toksin yang dipanggil paederin dalam cecair badannya. Bila ia dihancurkan atau tercalit pada kulit, toksin itu terlepas. DermNet menyatakan kemerahan muncul selepas "brushing against or crushing the beetle against the skin", sebagai jalur 24 hingga 48 jam kemudian, dan kemudian melepuh. Kertas jurnal Malaysia menyatakan ia bermula "most often within 24 hours". Kulit pulih dalam kira-kira dua minggu, dan kesan gelap boleh kekal seketika.

Kelewatan itulah sebabnya ramai keluarga tidak menyambungkan ruam dengan serangga. Kebanyakan pelajar dalam satu siri kes di asrama universiti di Selangor perasan ruam semasa bangun tidur. Dalam siri itu, 360 kes dilihat di pusat kesihatan pelajar dalam setahun, kebanyakannya daripada asrama di sebelah ladang kelapa sawit. Kertas yang sama menyenaraikan laporan Malaysia yang lebih awal: sebuah sekolah rendah di Terengganu, dengan 36 murid, dan rumah pangsa serta asrama di Pulau Pinang pada 2002, di mana ia menyatakan 2,000 orang terjejas. Dalam kes asrama Kelantan yang diterangkan pada 1993, muka ialah tempat yang paling kerap, dan dalam satu episod kes itu disangka pencemaran makanan atau air.

Tindakan: kalau ada jalur muncul selepas malam yang banyak serangga, fikirkan kumbang dahulu, dan jangan garu lepuh.

Kenapa penting kalau kumbang atau ruam itu dekat dengan mata?

Kulit di sekeliling mata nipis, dan mata sendiri boleh terkena. Doktor memanggilnya "Nairobi eye": bengkak dan lepuh pada kulit di sekeliling mata, atau keradangan pada permukaan mata (keratokonjunktivitis), atau kedua-duanya. Kertas asrama Selangor menyatakan ia biasanya berlaku selepas menggosok mata dengan tangan yang membawa toksin. Ulasan 2022 dalam Oman Journal of Ophthalmology menambah bahawa ia biasanya pada satu mata dan boleh datang daripada sentuhan terus atau toksin yang dibawa oleh jari dari tempat lain pada kulit.

Ulasan yang sama melaporkan bahawa toksin itu bes yang lemah dan tidak menembusi kornea dan konjunktiva dengan baik, jadi kerosakan biasanya terhad. Lesi pada kelopak mata dan bahagian putih mata sembuh dalam kira-kira 10 hari hingga 2 minggu, manakala kornea yang terlibat boleh mengambil sehingga 50 hari. Buta sementara pernah dilaporkan, begitu juga kesan gelap pada kulit yang bertahan berbulan-bulan. Menggosok dengan jari yang tercemar ialah laluan yang disebut kertas Selangor, dan sebab itu nasihat di bawah bermula dengan tangan.

Tindakan: anggap apa-apa sentuhan kumbang dekat mata, atau ruam yang sampai ke kelopak, sebagai perkara mata dan bukan perkara kulit.

Apa yang patut saya buat dalam minit pertama?

Jangan hancurkannya di atas kulit. Nasihat DermNet ialah "remove any beetle found on the skin without crushing it", dan "wash skin in contact with a rove beetle with soap and water". Kertas Malaysia 1993 menyatakan perkara yang sama: basuh serta-merta, kerana kumbang yang tercalit pada kulit ialah puncanya. Sapu kumbang dengan tisu atau sekeping kertas, tanpa menekan, kemudian basuh kawasan itu dengan sabun dan air, dan basuh tangan sendiri serta tangan anak.

Kalau toksin mungkin dekat mata, halang anak daripada menggosok. Sabun untuk kulit dan bukan untuk mata. Untuk mata, bilas perlahan-lahan dengan air bersih yang tidak panas, dengan kelopak mata dibuka, seperti untuk bahan merengsa yang lain; bilasan perlahan yang sama diterangkan dalam sesuatu masuk ke mata anak: pasir, bulu mata atau serpihan, dan penerangan penuh tentang membilas ada dalam bahan kimia terpercik ke mata anak: enam puluh saat pertama. Tiada sumber tentang Paederus yang memberi tempoh bilasan, jadi tempohnya bukan sebahagian daripada halaman ini.

Jangan guna ubat gigi, lumpur, minyak atau krim. Dalam siri Selangor, pelajar yang menggunakan losyen calamine melaporkan kesan yang sedikit, dan kertas itu mencatat bahawa ubat gigi dan lumpur, yang digunakan di Afrika Timur, didapati tidak berkesan. Krim steroid dan antibiotik ialah keputusan doktor, terutama dekat mata. Tindakan: basuh, bilas, hentikan gosokan, kemudian lihat mata di bawah cahaya yang baik.

Bila anak perlu jumpa doktor pada hari yang sama?

Pergi pada hari yang sama kalau mata itu sendiri terlibat. American Academy of Ophthalmology mengajar ibu bapa satu peraturan pendek, RSVP: kemerahan, sensitif kepada cahaya, perubahan penglihatan atau sakit, dan ia menasihatkan rawatan segera bila dua atau lebih datang bersama. Untuk kumbang ini, tanda yang paling penting ialah:

Mata sakit, atau anak yang tidak mahu membuka mata.
Bahagian putih mata merah, bukan kulit di sekelilingnya sahaja.
Cahaya yang menyakitkan, atau anak yang berpaling daripada bilik yang terang.
Penglihatan kabur, atau anak yang kata dia tak nampak dengan betul pada mata itu.
Bengkak yang menutup kelopak mata, atau lepuh pada atau dekat tepi kelopak.

NHS menambah bahawa apa-apa perubahan pada penglihatan selepas kecederaan mata, atau sakit yang teruk, memerlukan rawatan kecemasan. Jalur melepuh dekat mata dengan mata yang selesa dan putih tetap patut jumpa doktor tidak lama lagi, kerana ruam kulit itu dirawat oleh doktor, dan ia boleh disalah anggap sebagai perkara lain, termasuk jangkitan herpes dan impetigo. Dua halaman untuk dibaca seterusnya ialah anak kata matanya sakit, dan bila perlu pergi hari ini dan kelopak mata bengkak pada kanak-kanak: bila ia mendesak. Tindakan: kalau tak dapat memutuskan, pergi. Bawa anak, dan gambar kumbang kalau ada.

Bagaimana nak halang kumbang ini daripada masuk rumah?

Dengan langkah biasa daripada sumber kesihatan awam, yang tentang rumah dan bukan tentang anak. Kertas-kertas Malaysia mengesyorkan skrin jejaring halus pada tingkap dan lubang angin, dan membersihkan rumput panjang serta bahan tumbuhan reput di sekeliling rumah. DermNet menambah jaring kelambu tahan serangga pada waktu malam, dan lampu yang tidak mengeluarkan cahaya ultraungu. Kumbang datang kepada cahaya, jadi bilik yang terang dengan tingkap terbuka ialah jemputan; menutup pintu dan tingkap pada waktu senja dan memadam lampu yang tidak digunakan membantu.

Sumber-sumber itu ditulis untuk asrama, sekolah dan kem, dan tiada satu pun menguji langkah rumah di bilik tidur anak, jadi tiada satu pun jaminan. Kertas 1993 menyatakan racun serangga tidak praktikal, kerana ia perlu disapu pada habitat kumbang. Senarai semak keselamatan di rumah ada dalam keselamatan mata di rumah. Tindakan: skrin pada tingkap dan lampu dipadam berhampiran yang terbuka, lebih-lebih lagi pada musim hujan.

Jumpa doktor pada hari yang sama jika mata ada…

Sakit, atau anak yang tidak mahu membuka mata.
Bahagian putih mata itu sendiri merah.
Cahaya yang menyakitkan, atau anak yang berpaling daripada bilik yang terang.
Penglihatan kabur, atau anak yang kata dia tak nampak dengan betul pada mata itu.
Bengkak yang menutup kelopak, atau lepuh pada atau dekat tepi kelopak.

Soalan lazim

Apa itu kumbang tomcat, dan adakah ia sama dengan semut charlie?

Ya. Semut charlie ("Charlie ant") ialah nama Malaysia bagi kumbang tomcat, kumbang rove daripada genus Paederus. Ia bukan semut. Spesies yang biasa di Malaysia, Paederus fuscipes, panjangnya 6.5 hingga 7 mm dengan badan oren dan kepala hitam.

Adakah kumbang tomcat menggigit atau menyengat anak saya?

Tidak. Medical Journal of Malaysia menyatakan serangga ini tidak menggigit. Kerosakan berlaku bila kumbang dihancurkan atau tercalit pada kulit, yang melepaskan toksin paederin daripada cecair badannya.

Kenapa ruam datang esok harinya, bukan serta-merta?

Kulit bertindak balas selepas kelewatan. DermNet menerangkan jalur kemerahan 24 hingga 48 jam selepas sentuhan, dengan lepuh selepas dua hingga empat hari. Kertas Malaysia menyatakan ia bermula selalunya dalam 24 jam. Ramai keluarga bangun dengan ruam tanpa perasan kumbang itu.

Apa itu Nairobi eye?

Nairobi eye ialah nama bagi bentuk di kawasan mata: bengkak dan lepuh pada kulit di sekeliling mata, atau keradangan pada permukaan mata (keratokonjunktivitis). Ulasan 2022 menyatakan ia biasanya pada satu mata dan boleh berlaku selepas sentuhan terus atau toksin yang dibawa oleh jari.

Apa yang patut saya buat dahulu kalau kumbang tomcat hinggap di muka anak?

Jangan hancurkannya. Sapu tanpa menekan, basuh kulit yang disentuh dengan sabun dan air, dan basuh tangan sendiri serta tangan anak. Halang anak daripada menggosok mata. Kalau mata terasa sakit, bilas perlahan-lahan dengan air bersih.

Patutkah saya letak ubat gigi, minyak atau krim pada ruam?

Tidak. Dalam siri Selangor, pelajar yang menggunakan losyen calamine melaporkan kesan yang sedikit, dan kertas itu mencatat bahawa ubat gigi dan lumpur, yang digunakan di Afrika Timur, tidak berkesan. Krim, terutama krim steroid atau antibiotik dekat mata, ialah keputusan doktor.

Bila saya patut bawa anak jumpa doktor pada hari yang sama?

Pergi pada hari yang sama jika mata sakit, anak tidak mahu membuka mata, bahagian putih mata merah, cahaya menyakitkan, penglihatan kabur, atau bengkak menutup kelopak. American Academy of Ophthalmology menasihatkan rawatan segera bila dua atau lebih daripada kemerahan, sensitif cahaya, perubahan penglihatan dan sakit datang bersama.

Bagaimana nak halang kumbang tomcat daripada masuk rumah?

Kertas Malaysia mengesyorkan skrin jejaring halus pada tingkap dan lubang angin, dan membersihkan rumput panjang serta bahan tumbuhan reput di sekeliling rumah. DermNet menambah jaring tahan serangga pada waktu malam dan lampu yang tidak mengeluarkan cahaya ultraungu. Kumbang tertarik kepada cahaya, jadi tutup tingkap dan padamkan lampu yang tidak perlu.

Rujukan

Medical Journal of Malaysia · Paederus dermatitis amongst medical students in USM, Kelantan (Mokhtar, Singh and Ghazali, 1993) (dermatitis Paederus dalam kalangan pelajar perubatan USM, Kelantan) · mail.e-mjm.org
Southeast Asian Journal of Tropical Medicine and Public Health · Dermatitis caused by Paederus fuscipes in student hostels in Selangor, Malaysia (Heo et al., 2013) (dermatitis akibat Paederus fuscipes di asrama pelajar di Selangor) · www.tm.mahidol.ac.th
Oman Journal of Ophthalmology · Nairobi eye, "Wake and see" disease (Sadhasivamohan et al., 2022) (Nairobi eye, penyakit "bangun dan nampak") · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
DermNet · Paederus dermatitis (dermatitis Paederus) · dermnetnz.org
The Star · Beware of Rove beetles (16 November 2016) (awas kumbang rove) · www.thestar.com.my
American Academy of Ophthalmology · Common eye problems in children: symptoms every parent should know (masalah mata biasa pada kanak-kanak) · www.aao.org
NHS · Eye injuries (kecederaan mata) · www.nhs.uk

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.