Katarak Nenek: hospital kerajaan atau swasta, dan bagaimana keluarga boleh memutuskan

Bila Nenek kata dunia nampak berkabus, anak-anak dewasa selalunya yang terpaksa buat panggilan telefon. Hospital mana? Berapa lama nak tunggu? Betul ke pembedahan swasta "lebih bagus"? Halaman ini untuk anak lelaki atau perempuan yang sedang membantu ibu bapa atau datuk nenek membuat keputusan. Ia tidak menyuruh anda pilih satu jalan. Ia menerangkan apa kata bukti tentang setiap satu, supaya keluarga boleh bertanya soalan yang lebih tepat.

Katarak ialah kanta di dalam mata yang menjadi keruh. Pembedahan menggantikan kanta keruh itu dengan kanta tiruan yang jernih. Perkhidmatan kerajaan dan swasta sama-sama melakukan pembedahan ini setiap hari, dan pilihan yang selamat ialah yang sesuai dengan kesihatan ibu bapa anda, keluarga anda dan kawasan tempat tinggal anda.

Siapa yang memutuskan Nenek patut dibedah?

Nenek sendiri yang memutuskan, bersama keluarga dan doktor mata. NICE, badan panduan kesihatan di England, menyatakan keputusan merujuk seseorang untuk pembedahan patut berdasarkan perbincangan tentang bagaimana katarak menjejaskan penglihatan dan kehidupan hariannya, sama ada satu atau kedua-dua mata terlibat, risiko dan manfaat, dan sama ada dia sendiri mahu dibedah.

Panduan yang sama menyatakan pembedahan tidak patut ditahan hanya kerana huruf pada carta nampak "cukup baik". Jadi katarak tak perlu tunggu "masak" dahulu baru boleh dirawat. NICE juga menyatakan bahawa katarak yang dibiarkan menjadi lebih tebal boleh meningkatkan risiko komplikasi semasa pembedahan. Itu sebab untuk buat pemeriksaan mata awal, bukan sebab untuk mendesak keputusan yang dia belum bersedia.

Kalau anda tak pasti masalahnya memang katarak, mulakan dengan pemeriksaan mata. Halaman kami tentang pemeriksaan mata untuk seluruh keluarga menyenaraikan apa yang perlu diperhatikan pada setiap generasi.

Apakah jalan untuk pembedahan katarak di Malaysia?

Ada dua jalan besar: perkhidmatan kerajaan dan penjagaan swasta. Dalam perkhidmatan kerajaan, langkah pertama biasanya ke klinik kesihatan atau doktor keluarga untuk mendapatkan surat rujukan ke jabatan oftalmologi hospital Kementerian Kesihatan. Kalau anda belum pernah melalui proses itu, artikel tentang meminta rujukan dan artikel tentang lawatan pertama ke klinik mata hospital kerajaan menerangkan setiap langkah.

Ada juga susunan di antara keduanya. Salah satunya ialah Pusat Pembedahan Katarak MAIWP-Hospital Selayang, dijalankan oleh Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan (MAIWP) bersama Kementerian Kesihatan di Hospital Selayang, yang mula beroperasi pada 16 Januari 2013. Satu kajian 2023 menerangkannya sebagai kemudahan untuk pesakit kurang berkemampuan, yang mana majlis itu membiayai pengubahsuaian dan peralatan manakala Hospital Selayang menyediakan kakitangan perubatan dan penjagaan susulan. Sama ada ibu bapa anda layak ialah soalan untuk pusat itu sendiri, bukan sesuatu yang boleh dijawab oleh laman web.

Di beberapa hospital Kementerian Kesihatan, susunan "amalan dwi" membenarkan pesakit yang sanggup membayar yuran pengguna yang lebih tinggi memilih pakar mereka dan dirawat dengan segera. Satu kajian 2021 menerangkan bagaimana ia disediakan. Hospital swasta dan pusat mata swasta ialah jalan utama yang lain.

Tiada satu pun daripadanya pilihan yang lebih rendah. Ia berbeza pada cara masuk, siapa yang membedah, apa yang dibayar dan berapa lama menunggu, dan bahagian seterusnya menerangkan perbezaan itu.

Berapa lama Nenek perlu menunggu?

Ia bergantung pada hospital. Sumber yang diterbitkan memberi beberapa angka dari beberapa tempat, dan tiada satu pun ialah purata kebangsaan.

Kajian 2023 tentang pusat Selayang menyatakan tempoh menunggu pembedahan pesakit katarak telah dikurangkan daripada enam belas kepada dua minggu. Itu kenyataan penulis tentang satu pusat itu, dan kajian itu tidak menerangkan cara tempoh menunggu dikira.

Satu kajian 2021 di sebuah hospital rujukan Kementerian Kesihatan membandingkan dua kumpulan. Pesakit yang membayar yuran pengguna lebih tinggi di bawah amalan dwi mempunyai tempoh menunggu tujuh kali lebih singkat daripada pesakit awam biasa. Penulis menyimpulkan susunan ini menggunakan sumber hospital awam dengan lebih baik. Ia menerangkan satu hospital pada satu tempoh, jadi ia tak boleh memberitahu anda berapa panjang giliran di kawasan anda.

Langkah praktikal ialah bertanya kepada unit yang menerima rujukan tentang tempoh menunggu semasa, dan bertanya lagi kalau penglihatan Nenek bertambah teruk semasa menunggu. Kalau bertambah teruk, beritahu mereka. Perubahan penglihatan ialah sebab untuk disemak lebih awal.

Kenapa sesetengah pembedahan ditunda, dan boleh ke keluarga membantu mengelakkannya?

Kebanyakan penundaan disebabkan faktor perubatan, dan dua sebab utama ialah tekanan darah yang tidak terkawal dan jangkitan dada atau tekak. Itulah yang ditemui kajian 2021. Antara pesakit awam, 14.9 peratus dijadualkan semula pembedahan mereka, berbanding tiada seorang pun dalam kumpulan swasta, dan punca utamanya ialah perubatan.

Di sinilah keluarga benar-benar boleh membantu. Pembedahan katarak singkat, tetapi hari ia berlaku bergantung pada keadaan Nenek minggu itu. Bawa dia ke temu janji tekanan darah dan klinik lain sebelum tarikh. Bawa ubat biasanya dan senarai ubat itu pada hari pembedahan. Kalau dia batuk, sakit tekak atau selsema dalam beberapa hari sebelumnya, telefon unit itu dan tanya apa nak buat, bukan datang dan berharap.

Apa yang patut kami tanya, apa pun jalan yang Nenek ambil?

Tanya setiap perkhidmatan perkara yang sama. NICE menyenaraikan apa yang patut diberitahu kepada orang sebelum pembedahan katarak, dan ia senarai semak yang baik: apa yang pembedahan libatkan dan berapa lama ia mengambil masa, risiko dan manfaat, sokongan yang diperlukan selepas itu, masa pemulihan yang dijangka, dan bahawa sesetengah orang masih perlukan cermin mata untuk sesetengah tugas.

Pada temu janji sebelum pembedahan, senarai itu berlanjutan dengan kesan pelbagai jenis kanta tiruan pada penglihatannya, jenis bius, risiko komplikasi dirinya sendiri, apa yang dijangka pada hari itu, dan ubat titis mata yang akan digunakan selepas itu. Panduan itu juga menyatakan keluarga atau penjaganya patut menerima maklumat ini jika sesuai, jadi tak salah untuk datang bersama dan bertanya.

Di tempat swasta, tanya juga apa yang dilindungi oleh caj yang dinyatakan. Tanya sama ada ia termasuk pakar bedah, kemudahan, kanta, ubat dan lawatan susulan, dan minta jawapan secara bertulis supaya tiada siapa terkejut kemudian. Di tempat kerajaan, tanya tentang lawatan susulan dan siapa untuk dihubungi kalau ada yang tak kena. Ingin tahu bukan kurang ajar di mana-mana tempat.

Kalau Nenek ada penyakit mata lain, tanya bagaimana ia mempengaruhi apa yang boleh dia harapkan. AAO menyatakan pembedahan katarak tidak memulihkan penglihatan yang hilang akibat penyakit mata lain seperti degenerasi makula atau glaukoma, dan penyakit mata lain juga muncul dalam daftar katarak Malaysia, di bahagian seterusnya.

Bagaimana keputusan di Malaysia, dan apa yang menjadikannya lebih sukar?

Kebanyakan orang dalam daftar Malaysia nampak dengan baik selepas pembedahan. Daftar itu, daripada hospital Kementerian Kesihatan, meliputi 131,425 pembedahan katarak berkaitan usia dalam tempoh lima tahun. Pada 92.9 peratus, penglihatan terbaik yang dibetulkan selepas pembedahan lebih baik daripada 6/18, dan angka itu naik kepada 97.1 peratus apabila pesakit dengan penyakit mata lain diketepikan. (6/18 bermaksud membaca pada jarak enam meter apa yang mata biasa baca pada jarak lapan belas meter, iaitu paras yang digunakan dalam kajian itu.)

Kajian itu juga menyenaraikan apa yang dikaitkan dengan keputusan yang kurang baik: umur 80 tahun ke atas, kegagalan buah pinggang, penyakit mata lain, penglihatan yang sangat lemah sebelum pembedahan, sesetengah teknik lama dan jenis bius, dan komplikasi semasa atau selepas pembedahan. Ini memberitahu keluarga dua perkara. Kesihatan lain Nenek penting, jadi bawa senarai penuh ke setiap temu janji. Dan katarak yang sangat lanjut, atau katarak lama yang dibiarkan, memberi kurang ruang untuk hasil terbaik, jadi tempoh menunggu patut diambil tindakan.

Angka ini menerangkan hospital awam dan tidak membandingkannya dengan penjagaan swasta. Tiada kajian yang disebut di sini membandingkan kedua-dua sektor, dan halaman ini juga tidak.

Apa yang keluarga kami boleh buat minggu ini?

Tempah pemeriksaan mata. Beritahu doktor tentang kabus, silau daripada lampu kereta, dan jatuh atau nyaris jatuh, kerana semua itu mempengaruhi masa pembedahan. Tulis setiap ubat dan minta doktor keluarga menyemak tekanan darahnya. Kemudian putuskan bersama jalan mana yang sesuai, dan simpan soalan di atas dalam telefon anda.

Nenek bukan satu-satunya orang di rumah yang matanya mungkin perlu dilihat. Katarak juga boleh berlaku pada bayi, masalah berbeza dengan pelan berbeza, diterangkan dalam katarak pada kanak-kanak, bukan masalah datuk nenek sahaja. Dan bila tarikh sudah ditetapkan, dua minggu pertama selepas pembedahan ialah masa cucu boleh membantu paling banyak.

Soalan lazim

Rujukan

1. Medicines 2023 · Evaluating cataract surgical rate through smart partnership between the Ministry of Health and the Federal Territory Islamic Religious Council · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
2. Healthcare 2021 · Implications of dual practice on cataract surgery waiting time and rescheduling: the case of Malaysia · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. PLoS One 2022 · Risk factors affecting cataract surgery outcome: the Malaysian cataract surgery registry · pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. NICE NG77 · Cataracts in adults: management · www.nice.org.uk
5. American Academy of Ophthalmology · Cataract surgery: what to expect · www.aao.org

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.