Kanta sentuh berwarna yang dibeli dalam talian: kenapa ia berisiko untuk remaja

Halloween tinggal beberapa minggu lagi, majlis hujung tahun menyusul, dan entah di mana dalam telefon remaja ada iklan kanta sentuh (kanta lekap) yang menukar mata perang kepada biru, hijau, atau kuning seperti mata kucing. Ia mudah dipesan, dan nampak macam solekan. Ia bukan solekan.

Di bawah ini apa kata undang-undang di Malaysia sekarang tentang membelinya dalam talian, apa kata badan keselamatan mata tentang yang boleh menjadi salah, dan apa nak buat kalau anak remaja sudah mencubanya. Saya mahu anda pulang dengan cara untuk berbual, bukan syarahan untuk diberi.

Boleh ke anak remaja saya membeli kanta sentuh berwarna dalam talian di Malaysia?

Tidak boleh. Pada 25 Mac 2025, Pihak Berkuasa Peranti Perubatan (MDA) menyatakan bahawa penjualan alat optik dan kanta sentuh secara dalam talian di mana-mana platform e-dagang adalah dilarang. Ia merujuk Akta Peranti Perubatan 2012, seksyen 30 Akta Pengoptik 1991 dan Peraturan-Peraturan Peranti Perubatan (Pengiklanan) 2019. Hukuman untuk penjual ialah denda sehingga RM200,000, penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya.

MDA juga menyatakan hanya juruoptik atau optometris berdaftar boleh membekal dan mengeluarkannya, kerana kedua-duanya memerlukan preskripsi. Amarannya kepada pembeli jelas: membeli dalam talian tanpa nasihat juruoptik atau optometris berdaftar tak dapat menjamin keselamatan pengguna dan mendedahkan pengguna kepada risiko kesihatan mata.

Kenyataan itu menyebut kanta sentuh secara umum dan tak mengecualikan yang berwarna atau untuk pakaian tema. Jadi sepasang kanta yang dijual melalui kedai media sosial atau pasar dalam talian ialah sepasang yang tak sepatutnya ditawarkan. Hukuman ditujukan kepada penjual, dan sebab yang diberikan ialah keselamatan.

Tapi kanta berwarna kan hiasan sahaja?

Ia diletakkan di hadapan mata, jadi ia peranti perubatan, apa pun tertulis pada bungkusnya. Food and Drug Administration (FDA) Amerika Syarikat menyatakan kanta hiasan ialah peranti perubatan dan semua kanta sentuh, termasuk yang hiasan, mesti dipreskripsikan oleh doktor. American Academy of Ophthalmology (AAO) menyatakan kanta untuk pakaian tema memerlukan langkah berjaga-jaga yang sama seperti kanta biasa.

Kanta perlu duduk dengan betul pada mata yang sudah diukur. Kanta yang terlalu ketat atau terlalu longgar, atau yang dijual tanpa pemasangan, boleh menggores bahagian hadapan mata. AAO menyenaraikan kanta yang tak sesuai sebagai punca lecet kornea, ulser kornea dan keratitis bakteria, iaitu jangkitan pada kornea, tingkap jernih di hadapan mata.

Warna tak mengubah apa itu kanta, dan tiada apa pada majlis yang menjadikannya lebih selamat.

Apa yang tak kena dengan kanta yang dijual dalam talian?

Tiada pemasangan dan tiada pengawasan profesional, dan sebahagian telah diuji dan didapati tercemar. AAO melaporkan analisis FDA terhadap 300 kanta berwarna yang dijual secara haram dalam talian: bakteria ditemui pada kira-kira 60% daripadanya. Itu di Amerika Syarikat, pada kanta yang dibeli tanpa preskripsi, dan saya tak dapat menyatakan berapa angkanya di Malaysia. Tetapi ia menunjukkan apa yang boleh dibawa oleh kanta tanpa pemasangan dan pengawasan.

Jabatan Oftalmologi HCTM UKM, hospital pengajar Universiti Kebangsaan Malaysia, memberi amaran bahawa membeli kanta di pasar malam, kiosk pasar raya dan penjual dalam talian sangat berbahaya, kerana ada kanta tiruan yang tak memenuhi piawaian keselamatan. AAO menambah bahawa orang yang membeli daripada penjual tanpa kebenaran kurang berkemungkinan diajar cara menggunakan dan menjaga kanta.

Jadi ada dua masalah berasingan, dan ia bertambah. Kanta itu sendiri mungkin tak bersih atau tak dibuat dengan baik, dan pemakainya mungkin tak pernah ditunjukkan cara mengendalikannya.

Apa sebenarnya yang boleh jadi salah pada mata?

Kerosakan yang merisaukan doktor mata ialah jangkitan pada kornea, yang boleh cepat, dan boleh meninggalkan parut pada tingkap jernih yang kita gunakan untuk melihat. FDA menyenaraikan lecet kornea, tindak balas alergi, penglihatan berkurang, jangkitan dan buta sebagai risiko kanta hiasan. AAO menyatakan jangkitan mata boleh menjadi serius dengan sangat cepat, dan kadang-kadang kerosakannya tak boleh dipulihkan. Kenyataan klinikalnya juga menerangkan kes yang berakhir dengan pemindahan kornea.

Satu jangkitan patut disebut. Keratitis akantamoeba (acanthamoeba keratitis) disebabkan oleh organisma mikroskopik yang terdapat dalam air. US Centers for Disease Control and Prevention (CDC) menerangkannya sebagai jangkitan mata yang lazimnya menjejaskan orang sihat dan boleh menyebabkan kehilangan penglihatan kekal, dan menyatakan kebanyakan orang di Amerika Syarikat yang mendapatnya memakai kanta sentuh. FDA mengaitkannya dengan mendedahkan kanta kepada sebarang air, air paip, air botol, air suling, air tasik atau laut, dan menyifatkannya sebagai jangkitan kornea yang tahan terhadap rawatan dan penyembuhan. Ia menasihatkan kanta ditanggalkan sebelum berenang.

Sebab itu peraturan air dalam artikel tentang kanta sentuh untuk kanak-kanak dan remaja penting, dan sebab itu majlis di kolam atau pantai lebih merisaukan. Saya tak ada angka Malaysia tentang kekerapannya, dan saya tak akan meneka. Kehilangan penglihatan kekal sudah cukup sebab untuk mengelakkannya.

Kenapa ia masalah tertentu untuk remaja?

Kerana perkara yang menjadikan pemakaian kanta lebih selamat ialah perkara yang dilangkau oleh majlis. AAO menyenaraikannya: jangan kongsi kanta, cuci tangan, simpan kanta dengan betul, tukar bekas, dan buat pemeriksaan mata setiap tahun. HCTM UKM menambah bahawa kanta patut dipakai tak lebih 8 jam sehari dan tak pernah dibawa tidur atau berenang. Remaja yang membeli sepasang untuk satu malam selalunya tak diberitahu semua itu.

Saya tak ada angka berapa ramai remaja Malaysia memakai kanta berwarna, dan saya tak akan menuntut satu nombor. Yang diterangkan oleh sumber ialah risiko kanta itu sendiri, dan risiko itu tak bergantung pada umur.

Peraturan yang saya akan beri kepada remaja mudah, dan ia tentang mata, bukan tentang kepatuhan. Kanta sama ada dipasang oleh orang yang sudah memeriksa mata, atau tidak, dan harga melangkau langkah itu dibayar oleh kornea. Mata merah boleh datang daripada sesuatu yang ringan atau daripada jangkitan, dan mata merah selepas berenang menunjukkan betapa sukarnya membezakan keduanya dengan melihat sahaja.

Mata dia merah selepas memakainya. Apa nak buat?

Tanggalkan kanta, jangan pakai semula, dan bawa mata itu berjumpa doktor pada hari yang sama. FDA menasihatkan bahawa mata merah, sakit yang tak reda selepas seketika, atau penglihatan berkurang bermakna berjumpa doktor mata berlesen serta-merta, dan jangkitan yang tak dirawat boleh menyebabkan buta. Nasihat umum FDA tentang kanta sentuh menambah rasa tak selesa, mata berair, sensitif kepada cahaya, gatal, penglihatan kabur atau bengkak pada senarai itu, dan menyatakan kanta mesti kekal ditanggalkan sehingga mata diperiksa.

Nasihat HCTM UKM ialah berjumpa pakar mata dengan segera dan membawa kanta, cecair dan bekasnya, dan saya akan mengikutinya. Kanta dan bekas boleh membantu doktor mengetahui apa yang berlaku. Serahkan pilihan rawatan kepada doktor.

Jangan tunggu ia reda semalaman. Remaja mungkin kata sedikit sakit sahaja, dan nasihat AAO sendiri ialah mendapatkan rawatan segera untuk mata merah, bengkak, keluar cecair, sakit atau tak selesa. Kalau tak pasti siapa nak dijumpai, siapa yang memeriksa mata anak menyenaraikan laluannya.

Boleh ke remaja mendapat kanta berwarna dengan cara yang selamat?

Boleh, melalui pemeriksaan mata dan pemasangan oleh juruoptik atau optometris berdaftar, iaitu laluan yang diterangkan oleh MDA. Sepasang yang dipasang dengan rutin penjagaan berbeza daripada sepasang dari kedai dalam talian. Sama ada ia sesuai untuk remaja anda bergantung pada matanya dan sama ada dia dapat mengekalkan rutin itu setiap malam, dan keputusan itu milik orang yang memeriksanya.

Untuk pakaian tema semalam sahaja, saya akan kata pilihan paling selamat ialah tak memakai kanta, kerana kanta yang tak dipasang dan tak dijaga ialah versi yang mencederakan mata. Cat muka, rambut palsu dan cerita yang menarik tak merugikan mata.

Kalau remaja sudah membeli sepasang, jangan jadikan ia hukuman. Minta dia jangan memakainya, jauhkan daripada laci bilik air dan tangan kawan, dan buat temu janji pemeriksaan mata kalau ada sebarang persoalan tentang matanya. Tujuannya menjaga mata, dan remaja yang tak takut dihukum lebih cenderung memberitahu tentang mata merah lebih awal.

Soalan lazim

Rujukan

1. Medical Device Authority Malaysia · Kenyataan media: larangan penjualan alat optik dan kanta lekap secara dalam talian (25 March 2025) · mda.gov.my
2. American Academy of Ophthalmology · Halloween and cosplay: colorful contacts eye safety · www.aao.org
3. US Food and Drug Administration · Decorative contact lenses: Halloween and more · www.fda.gov
4. American Academy of Ophthalmology · Cosmetic contact lenses: a potential threat to vision, clinical statement (2025) · www.aao.org
5. US Centers for Disease Control and Prevention · About Acanthamoeba keratitis · www.cdc.gov
6. US Food and Drug Administration · Contact lens risks · www.fda.gov
7. HCTM UKM Jabatan Oftalmologi · Di sebalik keindahan kanta lekap · hctm.ukm.my

Oleh Dr Chan Li Yen. Maklumat umum sahaja. Ia tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Jika anda risau tentang mata atau penglihatan anak, sila berjumpa doktor mata.